ΝΕΑ

Ισχυρισμοί υγείας: Πραγματοποιούν όσα υπόσχονται;

Διαφημίσεις στην τηλεόραση και στο Ίντερνετ προβάλλουν τρόφιμα ή/και συμπληρώματα διατροφής που υπόσχονται γρήγορη απώλεια κιλών ή ότι θα σας βοηθήσουν να μπείτε ξανά στα skinny jeans σας χωρίς κόπο (γυμναστική) και πείνα (δίαιτα). Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα, όταν οι «υποσχέσεις» στις ετικέτες δεν αφορούν απλώς στην εμφάνιση, αλλά δίνουν την ελπίδα ίασης συγκεκριμένων  - πολλές φορές σοβαρών - ασθενειών. Αυτοί οι  - παραπλανητικοί - ισχυρισμοί ανάγκασαν τα ευρωπαϊκά όργανα να αυστηροποιήσουν ακόμη περισσότερο το ρυθμιστικό πλαίσιο σχετικά με τους ισχυρισμούς υγείας και διατροφής.

 

Πολλές φορές οι καταναλωτές φτάνουν στο φαρμακείο αναζητώντας εκείνο το συμπλήρωμα που είδαν στη διαφήμιση ότι «μπορεί να τους κατεβάσει 3 νούμερα στα ρούχα σε 20 ημέρες» ή να τους χαρίσει προστασία από πολλές μορφές ασθενειών κ.ο.κ. Άλλοι παραγγέλνουν προϊόντα αμφιβόλου συστάσεως και προελεύσεως μέσω τηλεμάρκετινγκ ή μέσω Διαδικτύου, διαπιστώνοντας σε πολλές περιπτώσεις ότι δεν κάνουν όσα υπόσχονται.

Στοχεύοντας στην προστασία του καταναλωτή από παραπλανητικές διαφημίσεις και συγκεκριμένα από ισχυρισμούς υγείας και διατροφής χωρίς επιστημονικό υπόβαθρο που ενδέχεται να βλάψουν - πέρα από την τσέπη - και την υγεία του καταναλωτή ή να του δημιουργήσουν ψευδείς ελπίδες ίασης, υιοθετήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο του 2006, ο Κανονισμός 1924/2006. Ο Κανονισμός έθετε το πλαίσιο μέσα στο οποίο δύναται να γίνονται ισχυρισμοί υγείας και διατροφής και όριζε τη διαδικασία μέσα από την οποία θα δημιουργείτο στο μέλλον ένας ενοποιημένος κατάλογος επιτρεπτών ισχυρισμών με όργανο επιστημονικής αξιολόγησης την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Για να δώσουμε ένα παράδειγμα, ισχυρισμούς διατροφής αποτελούν ισχυρισμοί σε τρόφιμα όπως «χαμηλό σε λίπος», «πλούσιο σε φυτικές ίνες», ενώ ισχυρισμούς υγείας αποτελούν ισχυρισμοί όπως «μειώνει την χοληστερόλη του αίματος», «προστατεύει την υγεία των οστών». Οι ισχυρισμοί αυτοί μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν μόνο αν ήταν σαφείς και μη παραπλανητικοί, τεκμηριωμένοι επιστημονικά και βιβλιογραφικά και υπό την αυστηρή προϋπόθεση ότι στη χρήση του ισχυρισμού απαγορεύεται ρητά κάθε αναφορά σε πρόληψη ή θεραπεία ασθενειών, σε αποτελέσματα οφειλόμενα αποκλειστικά και μόνο στη λήψη του συμπληρώματος ή στην απόδοση φαρμακευτικών ιδιοτήτων σε τρόφιμα. Παρά το νομοθετικό πλαίσιο ωστόσο, πολλές φορές το καταναλωτικό κοινό ήλθε αντιμέτωπο με βομβαρδιστικά σλόγκαν όπως «πρόληψη καρκίνου», «νικήστε τον καρκίνο», «πάρτε το Χ και χάστε Ψ κιλά σε Ζ μήνες» κ.ο.κ.

Ο Κανονισμός προέβλεπε επίσης την έκδοση καταλόγου επιτρεπόμενων ισχυρισμών υγείας αλλά και τα σαφή όρια μέσα στα οποία ένα τρόφιμο μπορεί να τεκμαίρεται ότι είναι «χαμηλό σε λιπαρά», «χαμηλό σε νάτριο» κ.ο.κ.

 

► Ο κατάλογος

Ο Μάιος του 2012 ήλθε να ξεκαθαρίσει ακόμα περισσότερο το τοπίο των επιτρεπτών ισχυρισμών στα τρόφιμα και τα προϊόντα διατροφής, με την έκδοση του ενοποιημένου καταλόγου επιτρεπόμενων ισχυρισμών (Κανονισμός 432/2012), όπως προβλεπόταν από τον προαναφερθέντα Κανονισμό-πλαίσιο 1924/ 2006. Ταυτόχρονα, δόθηκε στη δημοσιότητα κατάλογος ΜΗ εγκεκριμένων ισχυρισμών και ισχυρισμών που βρίσκονται ακόμη υπό καθεστώς εκκρεμούς αξιολόγησης από την ΕΕ και συγκεκριμένα από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Η τελευταία είναι ο φορέας που ελέγχει την εγκυρότητα των υποβληθέντων προς αξιολόγηση ισχυρισμών από τη βιομηχανία και τα κράτη - μέλη.

Στη βάση αυτή, ο μέσος καταναλωτής πρέπει να εκλάβει τον ενοποιημένο κατάλογο επιτρεπτών ισχυρισμών που θέτει ο Κανονισμός 432/2012 ως ένα πρώτο βήμα προς την εξυγίανση της αγοράς των τροφίμων και των συμπληρωμάτων διατροφής, με άμεσο θετικό αντίκτυπο την προστασία των συμφερόντων του. Όπως αναφέρεται και στις προκαταρκτικές διατάξεις του κανονισμού πλαισίου 1924/2006, η ανάγκη του Κανονισμού προκύπτει από το γεγονός ότι: «στην Κοινότητα ο αριθμός των τροφίμων που επισημαίνονται και διαφημίζονται με ισχυρισμούς διατροφής και υγείας αυξάνεται συνεχώς. Προκειμένου να εξασφαλιστεί υψηλού επιπέδου προστασία των καταναλωτών και να διευκολυνθεί η επιλογή τους, τα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά πρέπει να είναι ασφαλή και να φέρουν επαρκή επισήμανση».

 

Οι ενστάσεις

Οι κριτικές σχετικά με την εγκυρότητα και την πληρότητα του καταλόγου επιτρεπόμενων ισχυρισμών, αλλά και οι αρνητικές αξιολογήσεις των ισχυρισμών δημοφιλών ουσιών, όπως η γλυκοζαμίνη και τα προβιοτικά, έχουν εγείρει ενστάσεις και καχυποψία απέναντι στην επιστημονικότητα των μεθόδων αξιολόγησης, αλλά και πολλά ερωτηματικά: «Θα είναι πλέον δυνατή η ενημέρωση του καταναλωτή σχετικά με το προϊόν το οποίο πρόκειται να αγοράσει, χωρίς τη χρήση ισχυρισμών στην επισήμανση και στα προωθητικά έντυπα του προϊόντος»; «Τι συμβαίνει με προϊόντα των οποίων οι ισχυρισμοί υγείας δεν εγκρίθηκαν; Σημαίνει ότι τα προϊόντα έχουν σταματήσει να είναι λειτουργικά ή ότι δεν υπάρχουν οφέλη από τη χρήση τους»;

Πολλά εκ των προϊόντων που απορρίφθηκαν ή δεν κατατέθηκαν προς εξέταση οι ισχυρισμοί υγείας τους, έχουν ευεργετική δράση, που τεκμηριώνεται μέσω εμπεριστατωμένων κλινικών ερευνών, που έχουν γίνει με μεγάλο δείγμα, από αξιόπιστα κλινικά ιδρύματα και σε βάθος χρόνου, όπως επίσης και διαμέσου της παραδοσιακής χρήσης. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν τα προβιοτικά και η γλυκοζαμίνη.

 

Παραμένουν στις ετικέτες...

Τι επιτρέπεται επομένως να γράφεται από 14/12 στις ετικέτες αλλά και να αναφέρεται στις διαφημίσεις για το ευρύ κοινό;

Ισχυρισμοί που αφορούν: τη συμβολή του ασβεστίου και της βιταμίνης D στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, των οστών, των μυών, των δοντιών, ισχυρισμοί που αφορούν τη συμβολή των φυτοστερολών στην μείωση της χοληστερόλης, τη συμβολή του χρωμίου στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων σακχάρου στο αίμα κ.ο.κ. Αναφερόμαστε φυσικά σε ενδεικτικά παραδείγματα, καθώς ο ολοκληρωμένος κατάλογος των ισχυρισμών είναι μακροσκελής και περιλαμβάνει και ισχυρισμούς υπό εξέταση. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι επιτρέπονται επίσης ισχυρισμοί που αφορούν στη βελτιστοποίηση παραγόντων υγείας που ενδεχομένως να αποτελούν παράγοντες εμφάνισης ασθενειών. Ένα πολύ καλό παράδειγμα τέτοιου ισχυρισμού αποτελούν τα προϊόντα με φυτοστερόλες και ο ισχυρισμός περί διατήρησης της χοληστερίνης σε φυσιολογικά επίπεδα, με αποτέλεσμα τη διαφύλαξη της υγείας της καρδιάς. Δεδομένου ότι η υψηλή χοληστερόλη αποτελεί αποδεδειγμένα παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου, ο ισχυρισμός αυτός επιτρέπεται.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι ο περιορισμός στη χρήση των ισχυρισμών υγείας δεν αφορά στην προώθηση των προϊόντων στους επαγγελματίες υγείας, καθώς οι τελευταίοι κατέχουν την εξειδικευμένη γνώση και είναι σε θέση βάσει της παράθεσης κλινικών ερευνών να διαπιστώσουν αν πρόκειται για αληθή ή ψευδή ισχυρισμό, δεν κινδυνεύουν επομένως να εξαπατηθούν.

Συνοψίζοντας, ο κατάλογος με τους επιτρεπτούς ισχυρισμούς υγείας (Κανονισμός 432/2012) βοηθά σε γενικές γραμμές στην καλύτερη και ορθότερη ενημέρωση των καταναλωτών. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν αρκετά βήματα ακόμη, ώστε η λίστα των επιτρεπτών ισχυρισμών να είναι ολοκληρωμένη και χρήσιμη για το καταναλωτικό κοινό.

Στην ενημέρωση των καταναλωτών, καίριο ρόλο εξακολουθεί να διαδραματίζει ο επαγγελματίας υγείας, που οφείλει να διαθέτει την επιστημονική γνώση για τις ιδιότητες των τροφίμων και των σκευασμάτων, αλλά και γνώση της σχετικής νομοθεσίας, ώστε να είναι σε θέση να ενημερώσει, να εκπαιδεύσει και να βοηθήσει τον πελάτη/ασθενή στην επιλογή του κατάλληλου για αυτόν τροφίμου ή συμπληρώματος.

 

 

who is who

Η Μαγδαληνή Γ. Σελανικλή, είναι επικεφαλής του τμήματος Κανονιστικών Ζητημάτων (Regulatory Affairs) της εταιρίας ISOPLUS στην Ελλάδα και στη Βουλγαρία. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1984, πόλη στην οποία μεγάλωσε και σπούδασε στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το 2008 απέκτησε Μεταπτυχιακό τίτλο από το πανεπιστήμιο του Leiden και του Κρατικού Ιδρύματος Διεθνών Σχέσεων & Διπλωματίας Clingendael της Ολλανδίας με τομέα εξειδίκευσης διαπραγματεύσεις & ζητήματα εναρμόνισης νομοθεσίας του κλάδου των τροφίμων σε επίπεδο ΕΕ. Από το 2008 έχει αναλάβει επικεφαλής του τμήματος Regulatory Affairs της ISOPLUS, ενώ ταυτόχρονα συμμετέχει ενεργά σε διεθνείς επιστημονικές ημερίδες, συνέδρια και ευρωπαϊκά lobby groups του κλάδου. Διατελεί επίσης υπεύθυνη επικοινωνίας του Ελληνικού Συνδέσμου Εισαγωγέων & Παραγωγών Προϊόντων Φυσικής Διαβίωσης.

Τηλ. 2109579707

e-mail: mselanikli@iso-plus.gr