Διατροφή

Show_clean_eating
Διατροφή

Καθαρή Διατροφή - Clean Eating

Μια νέα διατροφική τάση που κερδίζει έδαφος!

Αν υποφέρεις από κακής ποιότητας ύπνο, έλλειψη ενέργειας, αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης ή υψηλή αρτηριακή πίεση, «ρίξε το φταίξιμο» στη διατροφή σου. Το Clean Eating ή Καθαρή Διατροφή είναι μια ξενόφερτη τάση υγιεινής διατροφής που υπόσχεται την ενίσχυση της λήψης πολλών θρεπτικών συστατικών και του αισθήματος ευεξίας. Αλλά τι ακριβώς είναι η Καθαρή Διατροφή;
«Καθαρή Διατροφή» είναι μια τάση που επικεντρώνεται στη διατροφική αξία των μη επεξεργασμένων, των ελάχιστα επεξεργασμένων και των μη ραφιναρισμένων τροφών. Όπως αναφέρει η διατροφολόγος κ. Νατάσσα Μεσσήνη, η κατανάλωση των προτεινόμενων τροφών επιβάλλεται να γίνεται στην πιο κοντινή από τη φυσική τους μορφή, όπως δηλαδή τα συναντάμε στη φύση.
Η τάση αυτή δεν είναι επιστημονικά ανυπόστατη, λέει η ειδικός, καθώς στηρίζεται στην επιστημονική γνώση που προκύπτει μετά από επίσημες έρευνες, όπου παρουσιάζονται οι απώλειες των θρεπτικών συστατικών εξαιτίας ακόμα και της παραμικρής επεξεργασίας που θα υποστούν, μέχρι να φτάσουν στο ανθρώπινο σώμα. Και αν κάποιος έχει στο μυαλό του ότι, λέγοντας «επεξεργασία», εννοούμε την προχωρημένη διεργασία της μετάλλαξης των σπόρων, θα εκπλαγεί από την πληροφορία ότι επεξεργασία θεωρείται ακόμα και ο απλός βρασμός των λαχανικών ή η κατάψυξη των τροφίμων.
Και επειδή η πιθανότητα να μπερδέψει κανείς έναν vegan με κάποιον που εφαρμόζει την «Καθαρή Διατροφή» είναι μεγάλη, η ειδικός διευκρινίζει ότι οι δύο έχουν διαφορετική αφετηρία. Ο πρώτος αποφασίζει να μην καταναλώνει ζωντανούς οργανισμούς και παράγωγα αυτών, οπότε επιλέγει να σιτίζεται με όσα προσφέρονται από τη χλωρίδα. Ο δεύτερος αποφασίζει να τρώει πιο υγιεινές τροφές. Και οι δύο, πάντως, σε ένα μεγάλο βαθμό προασπίζουν τον σεβασμό απέναντι στη Φύση.

«Αληθινές Τροφές»
Η «Καθαρή Διατροφή» αναφέρεται στην κατανάλωση «Αληθινών Τροφών». Αλλά πώς ορίζονται αυτές και ποιες είναι; «Αληθινές» είναι οι τροφές που λαμβάνουμε από τη φύση και δεν επιδέχονται συνειδητά επεξεργασία ή, στη χειρίστη, υποβάλλονται σε μικρές αναγκαίες τεχνικές επεξεργασίες.
Ακούγεται ίσως περίεργο, αλλά η επιστήμη της Τεχνολογίας Τροφίμων ασχολείται ειδικά με την ποιοτική ανάλυση των τροφών και καθορίζει τα επιτρεπτά όρια επεξεργασίας. Η επεξεργασία των τροφών, άλλωστε, δεν είναι πάντα απαγορευτική. Το αντίθετο μάλιστα: λειτουργεί, πολλές φορές, προς όφελος της ανθρώπινης υγείας. Για παράδειγμα, η απομάκρυνση των βακτηρίων και των τοξινών από τις τροφές βελτιώνει ποιοτικά μία τροφή και την καθιστά εδώδιμη, ενώ σε άλλες περιπτώσεις η επεξεργασία επιτρέπει την κατανάλωση τροφών «άλλης εποχής».
Σύμφωνα με την κ. Μεσσήνη, οι «Αληθινές Τροφές» φέρουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:

  1. Είναι παράγωγα της Φύσης.
  2. Είναι μη ή ελάχιστα επεξεργασμένες και μη ραφιναρισμένες.
  3. Δεν έχουν πρόσθετα ζάχαρης, νατρίου, συντηρητικών, λίπους και άλλων συνθετικών ουσιών.
  4. Έχουν μικρή διάρκεια ζωής, παύουν δηλαδή να είναι εδώδιμες σε μικρό χρονικό διάστημα.
  5. Είναι πλούσιες σε βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και φυτικές ίνες.
  6. Δεν προκαλούν διατροφικό εθισμό, λόγω του ότι δεν περιέχουν πρόσθετα.

Με βάση, λοιπόν, αυτά τα χαρακτηριστικά οι «Αληθινές Τροφές» διακρίνονται σε:
• Μη επεξεργασμένες - φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηροί καρποί και αβγά
• Ελαφρώς επεξεργασμένες - Κινόα, καστανό ρύζι, ζυμαρικά ολικής άλεσης, γαλακτοκομικά, κρέας και έλαια.

Επεξεργασμένες τροφές
Επεξεργασμένες είναι οι τροφές που δεν συναντώνται στη φύση. Μέσω της επεξεργασίας αποκτούν συνήθως πρόσθετα που βελτιώνουν τη διάρκεια ζωής, τη γεύση ή την όψη τους. Τα συντηρητικά είναι ίσως από τα πιο γνωστά πρόσθετα, ενώ επίσης τακτική είναι και η προσθήκη ζάχαρης, άλατος και λίπους. Ακόμα και όταν εμπλουτίζονται με βιταμίνες κάποια τρόφιμα, εξυπηρετείται η ικανή και αναγκαία συνθήκη, ώστε να χαρακτηριστούν «επεξεργασμένα». Αντίστροφα υπάρχουν περιπτώσεις όπου «επεξεργασμένα» ονομάζονται τα τρόφιμα που δημιουργούνται στα εργαστήρια και όχι στη φύση.
Σε κάθε περίπτωση, αυτό που θα καθορίσει την επεξεργασία ή μη μιας τροφής είναι η αλλαγή ή όχι της σύστασής της.
Σε γενικές γραμμές, οι υπερ-επεξεργασμένες τροφές πρέπει να αποφεύγονται συνειδητά. Και λέγοντας «υπερ-επεξεργασμένες», εννοούμε τις γενετικά τροποποιημένες (GMOs). Όπως εξηγεί η κ. Μεσσήνη, «γενετικά τροποποιημένα» ονομάζονται τα τρόφιμα που παράγονται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Οι τελευταίοι έχουν υποστεί συγκεκριμένες αλλαγές που εισήλθαν στο γενετικό τους υλικό μέσω μεθόδων της γενετικής μηχανικής (μεταλλαξιογένεση, εκλεκτική αναπαραγωγή, γενετικές βελτιώσεις στη γεωργία και την κτηνοτροφία, καθώς και σωματοκλωνική παραλλαγή). Γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα που συναντώνται συχνά είναι η σόγια, το ρύζι, το καλαμπόκι, η ντομάτα και το βαμβακέλαιο.
Οι μόνες επεξεργασμένες τροφές, σύμφωνα με την ειδικό, οι οποίες δεν είναι απαραίτητα κακές για τον οργανισμό είναι οι τροφές που έχουν υποστεί πολύ ελαφριά επεξεργασία. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται τα γαλακτοκομικά, το κρέας, τα κατεψυγμένα λαχανικά, το καστανό ρύζι, η κινόα και τα ζυμαρικά ολικής άλεσης.

Οι θετικές επιδράσεις της «Καθαρής Διατροφής»
Η «Καθαρή Διατροφή», επί της αρχής, είναι η στροφή σε φυσικά προϊόντα, τα οποία παράγονται με φυσικές μεθόδους, χωρίς να παρέμβει το ανθρώπινο χέρι. Η προσεκτική καλλιέργεια ή εκτροφή ζώων, με σεβασμό στη σοφία της φύσης, δίνει προϊόντα με περισσότερα θρεπτικά συστατικά και λιγότερες τοξίνες, παρότι αριθμητικά η παραγωγή που θα προκύψει θα είναι μειωμένη σε όγκο.
Η κ. Μεσσήνη σημειώνει ότι η κατανάλωση αληθινών προϊόντων, όπως φρούτα, λαχανικά και όσπρια, ενισχύει το ανοσοποιητικό, προσφέρει πολλές φυτικές ίνες οδηγώντας στην καλύτερη λειτουργία του εντέρου και αποτελεί σημαντικό «όπλο» ενάντια στον διαβήτη, την παχυσαρκία και τις καρδιαναπνευστικές παθήσεις. Είναι γνωστό, άλλωστε, ότι η καλύτερη διατροφή οδηγεί στη μακροζωία.

Yπάρχουν αρνητικές επιπτώσεις;
Η βιομηχανία της Διατροφικής Συμπεριφοράς έχει μελετήσει πολύ καλά την ανθρώπινη φύση και οι επιστήμονες παρατηρούν και αναγνωρίζουν την ανάγκη του ανθρώπου για νέες μεθόδους που υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα.
Στην περίπτωση της «Καθαρής Διατροφής», βέβαια, υπάρχει μια καλή επιστημονική πρόθεση που στηρίζει τις μη επεξεργασμένες ή τις ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές προς όφελος του ανθρώπου, ξεκαθαρίζει η ειδικός.
Παρόλα αυτά, η απαίτηση/ενασχόληση με πολύ ειδικής προέλευσης τροφές κρύβει έναν σημαντικό κίνδυνο που παρασύρει ανθρώπους της Δυτικής κοινωνίας προς τις Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής. Μάλιστα, φαίνεται ότι η Ορθορεξία και η Καθαρή Διατροφή έχουν πολλά κοινά – και σίγουρα την ίδια αφετηρία (η Orthorexia Nervosa ως όρος εισήχθη το 1997 από τον Dr. Steven Bratman και χαρακτηρίζει την εμμονή που μπορεί να έχει κάποιος με το υγιεινό φαγητό, σε σημείο που να ξεπερνά τα όρια και να γίνεται καταναγκασμός. Διαφέρει από άλλες διαταραχές, όπως η ανορεξία και η βουλιμία, στο ότι ο στόχος δεν είναι να αδυνατίσει κάποιος, αλλά η επιθυμία να είναι καλά και υγιής ή και να αναρρώσει από ασθένειες). Καλή, λοιπόν, η διάθεση να καταναλώνουμε υγιεινές - μη επεξεργασμένες ή ραφιναρισμένες τροφές, αλλά χρειάζεται προσοχή στο να μην αποκλείουμε το ενδεχόμενο της σίτισης όταν δεν έχουμε στη διάθεσή μας τις «ιδανικές τροφές», τονίζει η κ. Μεσσήνη.
Άρα, συνεχίζουμε να στηρίζουμε την κατανάλωση ποιοτικής τροφής, χωρίς όμως να φτάνουμε σε υπερβολές. Άλλωστε, έχει φανεί ότι η προσπάθεια να ζήσουμε σε «αποστειρωμένο περιβάλλον» μόνο τα αντίθετα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα προκαλεί. Και το κυριότερο από αυτά είναι ένα ασθενέστερο ανοσοποιητικό.

Είναι εύκολο να εφαρμόσει κανείς στην Ελλάδα την «Καθαρή Διατροφή»;
Η «Καθαρή Διατροφή» έχει αρκετές παραμέτρους, οπότε το αν μπορεί κάποιος να το εφαρμόσει στην Ελλάδα δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα ναι ή ένα όχι.
Από άποψη κόστους, τα τρόφιμα βιολογικής προέλευσης καθώς επίσης, τα κρέατα και τα ψάρια, που προέρχονται από ειδικά εκτροφεία έχουν υψηλότερες τιμές απ’ ότι, οι φακές, τα μήλα, τα αβγά ή το γάλα που διατίθενται σε οικονομικότερες τιμές, όπως εντοπίζει η διατροφολόγος μας. Έχει φανεί ότι η κατανάλωση επεξεργασμένων τροφών και η παχυσαρκία σχετίζονται με το χαμηλό βιοτικό επίπεδο.
Σαφώς υπάρχει και ο «αντίλογος» που στηρίζει τις μικρές παραγωγές που εξυπηρετούν τις ανάγκες αρκετών οικογενειών, με απόλυτο έλεγχο στην καλλιέργεια, τις πρώτες ύλες και την επεξεργασία.
Η ελληνική αγορά ακολουθεί, επίσης, τις ευρωπαϊκές και διεθνείς οδηγίες σε σχέση με την επεξεργασία και τον χαρακτηρισμό των τροφών. Οι αγοραστές/καταναλωτές χρειάζονται συνεχή επιμόρφωση και ενημέρωση σε σχέση με τον υγιεινό τρόπο διατροφής (και κατ’επέκταση ζωής), καθώς επικρατεί τακτικά μια δυσπιστία ως προς την ακεραιότητα των τροφών ή ημιμάθεια που δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει.

Σε ποιους απευθύνεται η «Καθαρή Διατροφή»;
Η Καθαρή Διατροφή μπορεί να εφαρμοστεί σχεδόν από όλους, αλλά πάντα με τη σύμφωνη γνώμη ενός παθολόγου, όταν υπάρχει ένα πρόβλημα υγείας. Τέτοια είναι, για παράδειγμα, η περίπτωση ενός ανθρώπου που έχει αυξημένες τιμές ουρικού οξέος και θα χρειαστεί σχεδόν να αποκλείσει τα όσπρια, τα λιπαρά ψάρια και τους ξηρούς καρπούς. Αντιστρόφως, σύμφωνα με τη διατροφολόγο, ένας διαβητικός μπορεί, εφαρμόζοντάς την με μέτρο, να αξιοποιήσει αυτή την προσέγγιση.
Ωστόσο, χρειάζεται συνεχώς προσοχή από όσους την εφαρμόζουν. Οι πολλές απαγορεύσεις επισείουν πάντα τον κίνδυνο να στραφεί κάποιος στο «απαγορευμένο», σε βάθος χρόνου. Οι πολλές στερήσεις ενισχύουν και αιτιολογούν το γιατί πολλοί άνθρωποι ζουν κάνοντας δίαιτα, αφού συνέχεια ζουν σε φάσεις στέρησης και μετά υπερβολής. «Παν μέτρον άριστον», τονίζει η κ. Μεσσήνη.

 

who is who

Μεσσήνη Νατάσσα
ΜSc. pre-MD
Wellness Coach

Επιστημονικός Συνεργάτης
στην Α' Ψυχιατρική Κλινική Ιατρικής Σχολής του Παν/μίου Αθηνών,
Αιγινήτειο Νοσοκομείο

Ειδικευθείσα στις Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής
Η Μεσσήνη Νατάσσα, γεννήθηκε το 1978 και όσο θυμάται τον εαυτό της ασχολείται με το «ευ ζην». Ούσα αθλήτρια, κατάλαβε από μικρή ότι η σωστή διατροφή καθορίζει την ποιότητα ζωής μας και μάλλον δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι σπούδασε σε αντίστοιχα τμήματα, όπως το ΤΕΦΑΑ, το Χαροκόπειο και το AUA. Η διατροφή και η άσκηση αποτελούν τα επιστημονικά της πεδία, αλλά επιπλέον μελετά την ανθρώπινη συμπεριφορά και την ψυχολογία που απορρέει με και χωρίς αυτά. Τα τελευταία 8 χρόνια είναι επιστημονικός συνεργάτης σε ψυχιατρικά τμήματα Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής και με τη βοήθεια όλης της ιατρικής ομάδας, προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει μύθους και φοβίες που σχετίζονται με την τροφή.