Υγεία

Show_vitamin-d_forweb
Υγεία

Βιταμίνη D: Η νέα βιταμίνη… C;

της Νεκταρίας Καρακώστα

Η βιταμίνη D ή η «βιταμίνη του ήλιου», είναι γνωστή κυρίως για τη συμβολή της στην υγεία των οστών. Ωστόσο οι ευεργετικές της δράσεις, ξεδιπλώνοντας καθημερινά νέες πτυχές, φαίνεται να πηγαίνουν πολύ πιο μακριά από αυτό. Για παράδειγμα, μεταξύ άλλων, είναι απαραίτητη για την καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού μας συστήματος και την πρόληψη των κρυολογημάτων. Πού βρίσκουμε όμως την πολύτιμη αυτή βιταμίνη και πώς μας προστατεύει; Η ενδοκρινολόγος κ. Αγγελική Γουλή, μας δίνει τις απαντήσεις.

H σχέση της βιταμίνης D με την ενίσχυση του ανοσοποιητικού, δεν είναι κάτι που ανακαλύψαμε σήμερα. «Ιστορικά, η βιταμίνη D συνδέθηκε με την ενίσχυση της ανοσίας από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Ο γιατρός Niels Finsen από τα νησιά Φερόες έλαβε το Νobel Ιατρικής το 1903, αποδεικνύοντας ότι μπορούσε να θεραπεύσει τη δερματική μορφή της φυματίωσης, με έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, που είναι γνωστό ότι προκαλεί τη σύνθεση βιταμίνης D στην επιδερμίδα. Παρόμοια, οι πάσχοντες από φυματίωση λάμβαναν στην αγωγή τους μουρουνέλαιο ως πηγή της βιταμίνης D1», τονίζει η ενδοκρινολόγος κ. Αγγελική Γουλή.
Οι σύγχρονες έρευνες, έχουν μάλιστα αποκαλύψει τον ακριβή μηχανισμό με τον οποίο η βιταμίνη D προστατεύει τον οργανισμό από ιούς και μικρόβια2,3: «Τόσο τα μακροφάγα κύτταρα της εγγενούς ανοσίας, όσο και τα λεμφοκύτταρα, που αναπτύσσονται στον οργανισμό για να αντιμετωπίσουν ιούς και μικρόβια, φέρουν υποδοχείς της βιταμίνης D. Η βιταμίνη D προάγει την ωρίμανση αυτών των κυττάρων και την παραγωγή βακτηριοκτόνων ενζύμων και υποστηρίζει το μηχανισμό φαγοκυττάρωσης και λύσης των βακτηρίων, ενισχύοντας την ανοσία μας», εξηγεί η κ. Γουλή.
Από την άλλη πλευρά, τα χαμηλά επίπεδα της βιταμίνης D έχουν συσχετιστεί με αυξημένη συχνότητα λοιμώξεων. «Υπάρχουν αρκετές μελέτες που έχουν συσχετίσει τη βιταμίνη D με την πρόληψη του κοινού κρυολογήματος, όπως και γενικά με χαμηλή συχνότητα λοιμώξεων του αναπνευστικού14,15. Μικρές πληθυσμιακές μελέτες έδειξαν ότι ο κίνδυνος λοίμωξης του αναπνευστικού ελαττώνεται κατά 7% με κάθε 10 ng/ml αύξηση στα επίπεδα της βιταμίνης D στο αίμα. Όταν τα επίπεδα της βιταμίνης D είναι κάτω από τα 10 ng/ml, ο κίνδυνος λοίμωξης του αναπνευστικού, αυξάνεται κατά 55%. Αντίστοιχα, σε τιμές της βιταμίνης μεταξύ 10 και 30 ng/ml, ο σχετικός κίνδυνος μειώνεται στο 27%16», υπογραμμίζει η ενδοκρινολόγος.

Τι μπορεί να προκαλέσει η έλλειψη της βιταμίνης D;
Η πλέον αναγνωρισμένη δράση της βιταμίνης D είναι, όπως αναφέραμε και παραπάνω, η προστασία της υγείας των οστών και η διατήρηση των ομαλών επιπέδων του ασβεστίου στο αίμα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, έχουν δημοσιευθεί πολυάριθμες μελέτες που κάνουν αναφορά για παράδειγμα στις αντιφλεγμονώδεις, ανοσοτροποποιητικές και αντιυπερτασικές της δράσεις. Η έλλειψη της βιταμίνης D, όπως αποφαίνονται πολλοί ερευνητές, μπορεί να:
• επιδεινώσει την υπέρταση4
• ευνοήσει την εμφάνιση αυτοάνοσων παθήσεων και φλεγμονωδών νοσημάτων όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα5,6, η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου6, o συστηματικός ερυθηματώδης λύκος6 ο διαβήτης τύπου 17
• σχετίζεται με εκφυλιστικά νευρολογικά νοσήματα, όπως η νόσος Alzheimer και η Σκλήρυνση Κατά Πλάκας6
• επηρεάσει την εμφάνιση του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 28
• καθορίσει την πορεία του χρόνιου άσθματος6,9

Υπάρχει έλλειψη βιταμίνης D;
Mελέτες σε παγκόσμιο επίπεδο, έχουν αναδείξει το μείζων πρόβλημα της έλλειψης βιταμίνης D σε πολλές κατηγορίες πληθυσμών11. «Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αλλαγή του τρόπου ζωής, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες του κόσμου. Μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έχει αστικοποιηθεί, με συνέπεια να ζει, να εργάζεται και να κοινωνικοποιείται σε κλειστούς χώρους. Ακόμη και τις εποχές με ηλιοφάνεια ή κατά τη διάρκεια των διακοπών, επικρατεί η τάση αποφυγής της ηλιακής ακτινοβολίας, μετά και τις –απολύτως δικαιολογημένες- προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο του μελανώματος», εξηγεί η κ. Γουλή.
Σύμφωνα με την ενδοκρινολόγο, η διαπίστωση της έλλειψης οφείλεται εν μέρει και στην αλλαγή της αντίληψης για τα φυσιολογικά όρια. Ενώ μέχρι τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, ως όριο για τα χαμηλά επίπεδα είχε οριστεί η τιμή των 8 ng/ml, όριο που είχε τεθεί με βάση τον κίνδυνο εμφάνισης ραχίτιδας ή οστεομαλακίας, στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι υπήρχε διαβάθμιση στον βαθμό απορρόφησης του ασβεστίου όσο οι τιμές μεταξύ των 8 και των 30 ng/ml αυξάνονταν12. Έτσι, νεότερες μελέτες ανέδειξαν ως ιδανικές τις τιμές άνω των 30-32 ng/ml13.

Πώς συμβάλλει στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού;
H δράση της βιταμίνης D εκτείνεται σε πολλά επίπεδα:
• Αξιοποιείται από πολλά κύτταρα του οργανισμού, όπως π.χ. αυτά που βρίσκονται στο συκώτι και στο έντερο, συμβάλλοντας στην καλή τους λειτουργία. Περισσότερα από 2.000 χρόνια πριν, ο Ιπποκράτης έλεγε ότι όλες οι ασθένειες προέρχονται από το έντερο. Στο έντερο βρίσκεται η ρίζα της καλής ή της κακής μας υγείας, ενώ και το ήπαρ είναι σημαντικό για την καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού.
• Βελτιώνει το πλέγμα του δέρματος, των ούλων κλπ, τα οποία είναι το προπύργιο του ανοσοποιητικού.
• Ενισχύει την παραγωγή αντιμικροβιακών παραγόντων του ανοσοποιητικού συστήματος.
• Ενεργοποιεί τα T λεμφοκύτταρα, που είναι επίσης γνωστά ως «κύτταρα δολοφόνοι» ιών και βακτηρίων.
• Αλλάζει την ισορροπία μεταξύ φλεγμονωδών και αντιφλεγμονωδών κυτοκινών στον οργανισμό, αυξάνοντας τον αριθμό των δεύτερων. Οι φλεγμονώδεις κυτοκίνες είναι πρωτεΐνες που ευθύνονται για τις οξείες και χρόνιες φλεγμονές, με τη μείωση του πληθυσμού τους επομένως και την αύξηση του αντίπαλου δέους τους, ο οργανισμός προστατεύεται από τις φλεγμονές.
Σύμφωνα με μελέτη17, η λήψη βιταμίνης D μειώνει τον κίνδυνο οξείας λοίμωξης του αναπνευστικού σε παιδιά με έλλειψη βιταμίνης D. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε 47 παιδιά με έλλειψη βιταμίνης D (μέση τιμή βιταμίνης D (25[OH]D) στο αίμα 7ng/ml (17nmol/l)). Τα μισά περίπου παιδιά έπιναν καθημερινά γάλα που δεν ήταν εμπλουτισμένο με βιταμίνη D ενώ τα υπόλοιπα έπιναν γάλα εμπλουτισμένο με 300IU (7,5μg) βιταμίνης D.
Μετά από 7 εβδομάδες, παρατηρήθηκε ότι τα παιδιά που έπιναν καθημερινά γάλα εμπλουτισμένο με βιταμίνη D είχαν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά βιταμίνης D στο αίμα τους και ανέφεραν σημαντικά λιγότερες λοιμώξεις του αναπνευστικού κατά την περίοδο της μελέτης.
«Η βιταμίνη D σε ποσοστό περίπου 95% συντίθεται στην επιδερμίδα μας, με τη βοήθεια της υπεριώδους ακτινοβολίας Β του ήλιου. Το υπόλοιπο 5% λαμβάνεται από την τροφή2. Οι πιο πλούσιες σε βιταμίνη D τροφές είναι το μουρουνέλαιο και το συκώτι των ψαριών, τα λιπαρά ψάρια όπως η σαρδέλα, ο σολομός, το σκουμπρί και η ρέγγα. Ακολουθούν τα εμπλουτισμένα με τη βιταμίνη δημητριακά και γαλακτοκομικά και τα αυγά10», τονίζει η κ. Γουλή. Όταν τα επίπεδα της βιταμίνης D είναι κάτω των 30 ng/ml θεωρείται απαραίτητη η λήψη συμπληρώματος. Μια ασφαλής προτεινόμενη ημερήσια δόση βιταμίνης D είναι οι 2000 IU (μονάδες). Αυτό θα κριθεί από τον θεράποντα ιατρό, με βάση την απόσταση των μετρούμενων επιπέδων από τη φυσιολογική τιμή11.

«Ατσάλινη» άμυνα με 4 κινήσεις
Η κ. Γουλή, μας δίνει τέσσερις συμβουλές - κλειδιά, για να προστατευθούμε αποτελεσματικά από τις λοιμώξεις τον φετινό χειμώνα:
1. Σχολαστική τήρηση των κανόνων υγιεινής, ώστε να προφυλαχθούμε από την έκθεσή μας σε λοιμώξεις, με καλό αερισμό των χώρων και συχνό πλύσιμο των χεριών, ιδίως μετά από χειραψίες και αποφυγή της έκθεσής μας σε άτομα που νοσούν.
2. Λήψη συμπληρωμάτων διατροφής, που υποστηρίζουν την καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος: βιταμίνες C και D, προβιοτικά, βιταμίνη Α, βιταμίνη Ε, συνένζυμο Q10.
3. Επαρκής ξεκούραση και κυρίως επαρκή ύπνο, δηλαδή τουλάχιστον 8 ώρες/ημέρα.
4. Διαχείριση του καθημερινού στρες. Το στρες κινητοποιεί την έκκριση κορτιζόλης, ορμόνης με ανοσοκατασταλτική δράση. Όσο καλύτερα το διαχειριζόμαστε επομένως, τόσο μειώνουμε τις πιθανότητες να κρυολογήσουμε.

 

Who is Who

Αγγελική Γουλή
Ενδοκρινολόγος
Ξενοκράτους 53, Κολωνάκι, Αθήνα
τηλ. 6972055002
e-mail: aggeliki_gouli@yahoo.gr

 

 

Πηγές: 1. Proceedings of the Nutrition Society (2012), 71:50-61. 2. Peelen Evelyn, Stephanie Knippenberg, Anne- Hilde Muris, Marielle Thewissen, Joost Smolders, Jan Willem Cohen Tervaert, Raymond Hupperts, Jan Damoiseaux :Effects of vitamin D on the peripheral adaptive immune system: a review. Autoimmunity Reviews 2011; 10: 733-743. 3. Muhammad Haroon, Oliver Fitzgerald: Vitamin D and its emerging role in immunopathology. 4. Pilz S, Tomaschitz A, Ritz E, Pieber TR: Vitamin D status and arterial hypertension: a systematic review Nat rev Cardiol 2009; 6:621-30. 5. Jelena Vojinovic, Rolando Cimaz: Vitamin D- update for the pediatric rheumatologists. Pediatric Rheumatology (2015): 13-18. 6. Van Belle T, Gysemans C, Mathieu C: Vitamin D in autoimmune, infectious and allergic diseases: a vital player? Best Practice & Research Clinical Endocrinology and Metabolism 2011 ; 25: 617-632 7. Hypponen E, Laara E, Reunanen A, Jarvelin MR, Virtanen SM: Intake of vitamin D and risk of type 1 diabetes: a birth-cohort study. Lancet 2001; 358: 1500-3. 8. Harinarayan CV: Vitamin D and diabetes mellitus. Hormones (Athens) 2014. 9. Hughes DA, Norton R: Vitamin D and respiratory health. Clinical and Experimental Immunology 2009; 158 (1): 20-25. 10. Food and Nutrition Therapy. 11. Rosen CJ : Vitamin D insufficiency. New England Journal of Medicine 2011; 364(3): 248-254. 12. Heaney RP, Dowell MS, Hale CA et al: Calcium absorption varies within the reference range for serum 25-hydroxyvitamin D. J am Coll Nutr 2003; 22:142-146. 13. Hollick MF: Vitamin D status: measurement, interpretation and clinical application. Ann Epidemiol ; 19: 73-78. 14. Ginde AA, Mansbach JM, Camargo CA et al: Association between serum 25- hydroxyvitamin D level and upper respiratory tract infection in the Third National Health and Nutrition Examination Survey. Arch Int Med Feb 23, 2009; 169(4):384-390. 15. Urashima M, Segawa T, Okazaki M et al: Randomized trial of vitamin D supplementation to prevent seasonal influenza A in schoolchildren. Am J Clin Nutr 2010 May; 91(5):1255-60. 16. Berry DJ, Hesketh K, Power C et al: Vitamin D status has a linear association with seasonal infections and lung function in British adults. Br J Nutr 2011; 106(9):1433-40. 17. Carlos A. Camargo Jr, Davaasambuu Ganmaa, A. Lindsay Frazier, Franca F. Kirchberg, Jennifer J. Stuart, Ken Kleinman, Nyamjav Sumberzul, Janet W. Rich-Edwards, Randomized Trial of Vitamin D Supplementation and Risk of Acute Respiratory Tract Infection in Mongolia, Pediatrics, 2012