Παιδί

Show_bullying_forweb
Παιδί

Παιδικό Bullying: Μην μένετε παρατηρητές

Το bullying αποτελεί σήμερα φαινόμενο όχι μόνο υπαρκτό στη χώρα μας, αλλά και συνεχώς εντεινόμενο. Σύμφωνα με µελέτη της Εταιρίας Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ), σε συνεργασία µε την Παιδαγωγική σχολή του ΑΠΘ, 1 στους 4 µαθητές στη χώρα μας έχει υποστεί κάποια µορφή σχολικού εκφοβισµού. Ποιες είναι οι αιτίες του φαινομένου και πώς πρέπει να αντιδράσουν οι γονείς που το παιδί τους πέφτει θύμα του bullying;

«Στα διαλείμματα, 5 παιδιά από την έκτη τάξη έρχονται στο θρανίο µου και με ενοχλούν. Μου παίρνουν την τσάντα και τα τετράδια, την αδειάζουν στο πάτωµα, µε σπρώχνουν και με φωνάζουν χοντρό», εξοµολογείται ο δεκάχρονος Πέτρος. Το περιστατικό θυµίζει σκηνή από αµερικάνικη ταινία, όπου το «παχουλό αγοράκι» δέχεται τα αστεία της παρέας του. Δυστυχώς όµως, η συνέχεια δεν είναι καθόλου αστεία: το παιδί, γεμάτο φόβο και ντροπή, φτάνει να αρνείται να πάει στο σχολείο. Πρόκειται για ένα ακόμα περιστατικό εκφοβισµού (bullying), από τα πολλά που βιώνουν οι µαθητές, µέσα κι έξω από τις σχολικές αίθουσες.
Το φαινόµενο του σχολικού εκφοβισµού αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1978 στη Νορβηγία, ενώ ο όρος «bullying» έκανε την εµφάνισή του εννέα χρόνια αργότερα, το 1987, σε επιστηµονικά περιοδικά. Ως σχολικός εκφοβισμός ορίζεται η εσκεμμένη και επαναλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά, με σκοπό την πρόκληση σωματικού ή και ψυχικού πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός σχολείου1 και έχει αρνητικές συνέπειες, τόσο στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών, όσο και στη διαδικασία της μάθησης.

«Παιχνίδι υπεροχής»
Το κύριο στοιχείο που χαρακτηρίζει το φαινόµενο του εκφοβισµού στο σχολείο είναι η υπεροχή σε σωµατική δύναµη και εξουσία που έχει ο θύτης ή οι θύτες απέναντι στο θύµα ή στα θύµατα. Ο όρος «εκφοβισµός» δηλαδή, δεν περιλαµβάνει τις επιθετικές ενέργειες µεταξύ δύο µαθητών/µαθητριών µε παρόµοια µυϊκή δύναµη.
Βασικό χαρακτηριστικό του bullying είναι η επαναληψιµότητά του. Το «πείραγμα» μετατρέπεται σε εκφοβισμό αν συμβαίνει συχνά και για μεγάλο χρονικό διάστημα και ειδικά όταν το θύμα δεν εκλαμβάνει τις πράξεις των άλλων ως αστείο και δεν γίνονται μέσα στα όρια του παιχνιδιού.
Σε αυτό το σηµείο, είναι σηµαντικό να τονίσουµε πως αν και το bullying πολλές φορές ταυτίζεται µε την επιθετικότητα, αυτό δεν σηµαίνει πως κάθε πράξη που γίνεται στο σχολικό περιβάλλον µπορεί να περιγραφεί ως bullying, γιατί υπάρχει και το καλοπροαίρετο πείραγµα µεταξύ φίλων ή ακόµη και τα ατυχήµατα, που συµβαίνουν στο πλαίσιο του παιχνιδιού.

Οι συνέπειες στον παιδικό ψυχισµό
Η βία και ο εκφοβισµός έχουν σηµαντικές επιπτώσεις στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και εξέλιξη του παιδιού. Τα παιδιά που πέφτουν θύµατα εκφοβισµού παρουσιάζουν έντονο άγχος και ανασφάλεια, αρνούνται να πάνε στο σχολείο και κάνουν πολλές απουσίες (άλλοτε εν γνώσει των γονέων τους και άλλοτε όχι), παραμελούν τα μαθήματά τους, ενώ μπορεί να εµφανίσουν ακόμη και µαθησιακές δυσκολίες και ψυχοσωµατικά προβλήµατα, όπως πονοκεφάλους, πόνους στην κοιλιά, διαταραχές ύπνου, νυχτερινή ενούρηση κ.ά.
Και οι επιπτώσεις δεν σταματούν εδώ. Το παιδί μπορεί σταδιακά να αποστασιοποιηθεί από τις κοινωνικές δραστηριότητες, από φόβο µήπως επαναληφθούν τα περιστατικά βίας, εµφανίζει κατάθλιψη και νιώθει άσχηµα για τον εαυτό του. Θυματοποιείται, η αυτοπεποίθησή του μειώνεται, το παιδί αισθάνεται ότι κανείς δεν μπορεί να το βοηθήσει, κλείνεται στον εαυτό του και μπορεί να εμφανίσει ακόμη και τάσεις αυτοκτονίας.

Ο «νταής» του σχολείου
Το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί κλειδί στην ανάπτυξη επιθετικών συμπεριφορών ανάμεσα στα παιδιά. Τις περισσότερες φορές, ο θύτης του bullying είναι ένα παιδί που βιώνει συγκρούσεις στο οικογενειακό του περιβάλλον. Λόγω των συγκρούσεων, χάνει το ενδιαφέρον του για τα μαθήματα και υιοθετεί το ρόλο του «δυνατού» στο σχολείο και στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Η οικονομική κρίση, που επηρεάζει σημαντικά τη δομή της οικογένειας και τις λειτουργίες της, θεωρείται ένας ακόμη παράγοντας που μπορεί να οδηγήσει τα παιδιά στην εκδήλωση επιθετικής/παραβατικής συμπεριφοράς. Ο θύτης του bullying αισθάνεται συχνά παραμελημένος από τους γονείς του ή έχει ως πρότυπο την επιθετική συμπεριφορά των γονέων του προς τους ανθρώπους ή τα ζώα. Μπορεί επίσης να είναι ο ίδιος θύμα σωματικής κακοποίησης από το σπίτι ή να ζει σε ένα περιβάλλον όπου υπάρχει έλλειψη επίβλεψης ή παρέμβασης.

Το θύµα
Όσον αφορά στα χαρακτηριστικά των θυµάτων, τα κύρια στοιχεία τους είναι το άγχος και η ανασφάλεια. Τα θύµατα του σχολικού εκφοβισµού είναι συνήθως επιφυλακτικά, διστακτικά άτοµα, ευαίσθητα και ήσυχα, που δεν συμπαθούν τη βία. Αυτό που με λίγες λέξεις θα αποκαλούσαμε «παιδιά χαμηλών τόνων». Θύματα ενδέχεται επίσης να είναι παιδιά που εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες και θεωρούν τον εαυτό τους αποτυχηµένο, απωθητικό και καθόλου έξυπνο. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, δεν είναι σπάνιο να βρεθούν στον ρόλο του θύματος και μαθητές με εξαιρετικά υψηλές επιδόσεις, οι οποίοι στοχοποιούνται από τους θύτες, ακριβώς επειδή ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα παιδιά. Τα αγόρια-θύµατα είναι συνήθως και πιο αδύναµα σωµατικά από τον θύτη, ενώ στην περίπτωση των κοριτσιών - θυµάτων, δεν έχει βρεθεί κάποιος σωματικός παράγοντας που να διαφοροποιεί τα θύµατα από τους θύτες.

 

Δείτε πώς να αναγνωρίσετε αν το παιδί σας είναι θύμα bullying & πώς να το αντιμετωπίσετε

 


Πηγή: 1. Έντυπο «Μίλα, μη φοβάσαι», Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ), Επιστημονικός υπεύθυνος: Ι. Τσιάντης, Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής, 2008.

 

• Δίκτυο για τον σχολικό εκφοβισμό: http://stop-bullying.sch.gr/
Περιλαμβάνει υλικό για εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς.
• Ευρωπαϊκή Γραμμή στήριξης παιδιών και εφήβων: 116111
• Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS: 1056