Ψυχολογία

Show_%ce%a4%ce%ad%ce%bb%ce%b5%ce%b9%ce%b1_-%cf%8c%ce%bb%ce%b1-%cf%80%cf%81%ce%ad%cf%80%ce%b5%ce%b9-%ce%bd%ce%b1-%ce%b5%ce%af%ce%bd%ce%b1%ce%b9-%cf%84%ce%ad%ce%bb%ce%b5%ce%b9%ce%b1
Ψυχολογία

Τέλεια, όλα πρέπει να είναι τέλεια…

της Νεκταρίας Καρακώστα

Αισθάνεστε πως οτιδήποτε κι αν κάνετε, δεν είναι αρκετά καλό; Αναβάλλετε συνεχώς την παράδοση εργασιών σας, προσπαθώντας, μέχρι την τελευταία στιγμή, να τις τελειοποιήσετε; Αισθάνεστε ότι πρέπει να δίνετε παραπάνω από το 100% σε ό,τι κάνετε, διαφορετικά θα αποτύχετε;

 

Όσο κι αν -θεωρητικά- η τελειομανία είναι ένα από τα χαρακτηριστικά των επιτυχημένων ανθρώπων, όταν αγγίζει την υπερβολή, είναι ικανή να τραυματίσει την ψυχική ηρεμία και να ματαιώσει τη χαρά της ζωής. Γιατί; Γιατί ο τελειομανής πολύ συχνά βρίσκεται παγιδευμένος σε μια σειρά από αυτοκαταστροφικές σκέψεις και συμπεριφορές, οι οποίες στοχεύουν στην επίτευξη ιδιαιτέρως υψηλών, εξωπραγματικών στόχων.

Η διεθνής βιβλιογραφία επιβεβαιώνει ότι τελειομανία δεν σημαίνει απαραιτήτως επιτυχία, καθώς έχει αποδειχτεί ότι τα άτομα που θέτουν ρεαλιστικούς στόχους, παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας, συγκριτικά με εκείνους των οποίων οι απαιτήσεις είναι πέραν των δυνατοτήτων τους. Μπορεί, λοιπόν, φαινομενικά, η τελειομανία να δρα ενισχυτικά, ωθώντας τον άνθρωπο στην εκπλήρωση των στόχων του, μακροπρόθεσμα όμως αποδεικνύεται ότι επιδρά καταστροφικά, αφού σταδιακά, καταλήγει σε έκπτωση της λειτουργικότητας του ανθρώπου, σε στατικότητα και μπορεί να φτάσει μέχρι και σε ψυχικές παθήσεις.

 

ΑΙΤΙΑ

Οι ρίζες της τελειοθηρίας στην ενήλικο ζωή φαίνεται ότι βρίσκονται στην παιδική ηλικία. Τα τελειομανή άτομα μαθαίνουν, από τότε που αρχίζουν να αναπτύσσονται οι ρόλοι του κάθε ατόμου μέσα στην οικογένεια, να εισπράττουν τον θαυμασμό και την αποδοχή των άλλων, πράγμα το οποίο ερμηνεύουν ως αποτέλεσμα των αρίστων επιδόσεών τους. Με το να είναι τέλειοι, οι τελειομανείς θεωρούν ότι προστατεύουν τους εαυτούς τους από την κριτική, την απόρριψη και την αποδοκιμασία.

Ένα τελειομανές παιδί είναι πολύ πιθανό να έχει έναν τελειομανή γονέα και να ακολουθεί απλώς τα γονεϊκά πρότυπα. Επίσης, η τελειομανία είναι πιθανό να κρύβει μια προβληματική σχέση με τους γονείς, την προσπάθεια δηλαδή του παιδιού να γίνει αρεστό.

Στην ανάπτυξη της τελειομανίας σημαντικό ρόλο μπορεί να παίξει και το περιβάλλον εκτός σπιτιού, π.χ. οι τελειομανείς φίλοι, οι οποίοι λειτουργούν ανταγωνιστικά ή ένας τελειοθήρας δάσκαλος, που δεν δέχεται τίποτα λιγότερο από το άριστα, κριτικάροντας σφοδρά τα λάθη των μαθητών του.

Ακόμη και ο χαρακτήρας του ατόμου παίζει ρόλο: η χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση μπορεί να είναι η αφετηρία του φαινομένου. Τα άτομα που έχουν βιώσει τη διάκριση στη νεαρή ηλικία, νιώθουν ένα αίσθημα ανεπάρκειας που εκδηλώνεται με την ανάγκη να αναδείξουν τον εαυτό τους μέσα από τις πράξεις και τις επιτυχίες τους. Θέλουν να πείσουν για την αξία τους, τόσο τον εαυτό τους όσο και τους άλλους.

Τέλος, οι γυναίκες είναι τελειομανείς σε μεγαλύτερη συχνότητα από ό,τι οι άνδρες. Αμερικανική μελέτη ψυχολόγων του Πανεπιστημίου Όμπερν της Αλαμπάμα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι γυναίκες, σε υψηλότερο ποσοστό έναντι των ανδρών, αισθάνονται πως δεν ικανοποιούν τις απαιτήσεις που οι ίδιες έχουν θέσει στον εαυτό τους όσον αφορά την οικογένεια και το επάγγελμά τους. Ο τελειομανής προσπαθεί να φτάσει στο τέλειο, κι αυτό τον αγχώνει, θεωρώντας ότι μόλις το πετύχει θα νιώσει καλύτερα. Στην πραγματικότητα όμως, βάζει διαρκώς τον πήχη όλο και πιο ψηλά, με αποτέλεσμα να μην νιώθει ποτέ καλά. Έτσι, η τελειοθηρία αυξάνει τα επίπεδα του στρες και της δυσαρέσκειάς του σε καθημερινή βάση. Οι τελειομανείς είναι επίσης πολύ αυστηροί με τον εαυτό τους και μονίμως δυσαρεστημένοι από τη δουλειά τη δική τους και τη δουλειά των άλλων. Θεωρούν αποτυχία το να φτάσουν σε κάτι που δεν είναι τέλειο.

 

Ο ΦΑΥΛΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

Η τελειομανία είναι ένα από τα στοιχεία του χαρακτήρα που θεωρούνται παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση διατροφικών διαταραχών, ενώ συνδέεται στενά και με την εμφάνιση άγχους και κατάθλιψης.

Οι τελειομανείς θέτουν άπιαστους, μη ρεαλιστικούς στόχους. Ο έντονος φόβος τους για αποτυχία, σε συνδυασμό με τους πολύ δύσκολους στόχους που θέτουν, έχουν ως αποτέλεσμα ορισμένες φορές την αποτυχία, γεγονός που τους «γονατίζει». Ως αποτυχία θεωρούν οποιαδήποτε παρέκκλιση από τον ακριβή τελικό τους στόχο.

Το άτομο εισέρχεται έτσι σε έναν φαύλο κύκλο μείωσης της παραγωγικότητας και της αποτελεσματικότητάς του και κάνει αυστηρή αυτοκριτική, με αποτέλεσμα η αυτοεκτίμησή του να μειώνεται. Φοβούμενοι την κριτική και την απόρριψη των άλλων, οι τελειομανείς απομονώνονται, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν με δυσκολία τις κοινωνικές συναναστροφές.

Επίσης, επειδή συχνά οι τελειομανείς θεωρούν ότι έχουν απογοητεύσει τους άλλους, ιδιαίτερα όταν δεν καταφέρνουν να πετυχαίνουν στόχους, έχουν αυξημένα αισθήματα ντροπής και ενοχών.

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση και το αίσθημα αποτυχίας των τελειομανών μπορεί, σε μεγαλύτερες ηλικίες, να οδηγήσει σε αυξημένη χρήση αλκοόλ, ναρκωτικών και άλλων επικίνδυνων και επιβλαβών για την υγεία ουσιών. Επίσης, τελειομανή άτομα μπορεί να καταφύγουν στον τζόγο ή και άλλες συμπεριφορές που εμπεριέχουν την ανάληψη ρίσκου.

 

TΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΤΕΛΕΙΟΜΑΝΙΑΣ

Τρεις είναι οι τύποι των τελειομανών:

1)     αυτοί που κοπιάζουν για την τελειότητα του εαυτού τους, καθορίζοντας υψηλά πρότυπα επιτυχίας. Τα άτομα αυτά συχνά καταλήγουν στην εκδήλωση συμπτωμάτων κατάθλιψης και διατροφικών διαταραχών (π.χ. νευρογενής ανορεξία)

2)     εκείνοι που αναζητούν την τελειότητα στους άλλους ανθρώπους, με συνέπεια να νιώθουν δυσαρεστημένοι στις διαπροσωπικές σχέσεις, ιδιαίτερα στις σεξουαλικές, εξωτερικεύοντας συχνά συναισθήματα έντονου θυμού και

3)     τα άτομα που πιστεύουν ότι οι άλλοι αναμένουν την τελειότητα από τους ίδιους, με αποτέλεσμα να βιώνουν υπερβολικό άγχος, αντιδράσεις κατάθλιψης και συμπτώματα διατροφικών διαταραχών.

 

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

  • Καταπολεμήστε το πρόβλημα στη ρίζα του. Μάθετε τι σας ενοχλεί. Για να ξεπεράσετε μια εμμονή πρέπει πρώτα να καταλάβετε γιατί την έχετε.
  • Θέστε ρεαλιστικούς και εφικτούς στόχους, σύμφωνα με τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντά σας. Οι στόχοι πρέπει να είναι διαδοχικοί και η αύξηση της δυσκολίας τους βαθμιαία.
  • Γίνετε πιο ελαστικοί ως προς τις απαιτήσεις σας. Αποδεχθείτε και μια χαμηλότερη επίδοσή σας.
  • Εστιάστε το ενδιαφέρον σας στη διαδικασία και αξιολογήστε τον βαθμό επιτυχίας σας, συνεκτιμώντας την ικανοποίηση που αντλήσατε καθ’ όλη τη διάρκειά της.
  • Πάψτε να θεωρείτε τα λάθη καταστροφή. Ένα λάθος (π.χ. στην εργασία σας) δεν αρκεί για να ακυρώσει μια επιτυχημένη πορεία. Η διάπραξη λάθους μπορεί να έχει ακόμη και θετικό αποτέλεσμα, μέσω της εκμάθησης νέων δεξιοτήτων.
  • Αποφύγετε το σκεπτικό «όλα ή τίποτα». Ιεραρχήστε τους στόχους σας και επικεντρώστε τις προσπάθειές σας σε εκείνες τις δραστηριότητες που είναι σημαντικότερες για εσάς.
  • Ανταμείψτε τον εαυτό σας για μια επιτυχία σας, ακόμη κι αν το αποτέλεσμα στο οποίο φτάσατε δεν είναι το «τέλειο».
  • Απωθήστε τις αρνητικές σκέψεις που καταστρέφουν την αυτοεκτίμησή σας και διαιωνίζουν επιζήμιες συμπεριφορές.
  • Μην υποτιμάτε και μην απορρίπτετε κάποιον, λόγω μιας αποτυχίας του και φυσικά μην κάνετε το ίδιο για τον εαυτό σας.
  • Συνειδητοποιήστε πως στη ζωή υπάρχουν και τα λάθη και οι αποτυχίες και οι ατέλειες.