Ψυχολογία

Show_1420
Ψυχολογία

Κρίση Πανικού

της Βιβέττας Λαϊνιώτη

Ιδρώτας, τρεμούλα, μουδιάσματα, ταχυκαρδία, σφίξιμο στο στήθος, αίσθημα επικείμενου θανάτου. Τα συμπτώματα της κρίσης πανικού, φαντάζουν τρομακτικά. Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι άνθρωποι καλούνται να αντιμετωπίσουν αυτόν τον «εφιάλτη». Τι σημαίνει ο όρος «κρίσεις πανικού», τι είδους διαταραχή είναι, ποια είναι τα αίτια και οι συνέπειες και κυρίως, πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί;


H διαταραχή πανικού (ΔΠ) είναι μια αγχώδης διαταραχή, που εκδηλώνεται με ψυχικά και σωματικά συμπτώματα. Πρόκειται για μια από τις πιο συχνές ψυχικές παθήσεις.
Το άτομο που υφίσταται κρίση πανικού, παρουσιάζει ξαφνικά και απρόσμενα, χωρίς προειδοποιητικά σημάδια, επεισόδια έντονου φόβου και ισχυρού άγχους. Η διάρκεια των συμπτωμάτων κυμαίνεται από λίγα λεπτά (συνήθως) έως μερικές ώρες (σπανίως). Εκτιμάται πως περίπου το 5% του γενικού πληθυσμού υποφέρει από διαταραχή πανικού. Οι γυναίκες έχουν την πρωτιά και μάλιστα στις ηλικίες 20-40 ετών.
Αν και δεν είναι γνωστό γιατί ορισμένοι άνθρωποι αναπτύσσουν αγχώδεις διαταραχές, ενώ άλλοι όχι, οι ειδικοί συμφωνούν πως κάποιοι παράγοντες συμβάλλουν:

  • Σημαντικά γεγονότα (κυρίως δυσάρεστα, αλλά σπανιότερα και ευχάριστα), που επιφέρουν αλλαγές στον τρόπο ζωής, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας.
  • Χρόνιες καταστάσεις έντασης και άγχους, όπως για παράδειγμα ένας γάμος που δεν πηγαίνει καλά, δυσαρέσκεια και ένταση στον επαγγελματικό τομέα, ανεργία, οικονομικά προβλήματα και - συνηθέστερα - ο συνδυασμός περισσοτέρων τέτοιων καταστάσεων.
  • Η κατάθλιψη: Άνθρωποι που πάσχουν από κατάθλιψη παρουσιάζουν συχνά και κάποια αγχώδη διαταραχή. Πολλές φορές δεν είναι εύκολο να πούμε αν η κατάθλιψη προϋπήρχε ή αν παρουσιάστηκε ως συνέπεια των κρίσεων πανικού ή της φοβίας.

Τα συμπτώματα
Τα ψυχικά συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονο φόβο, άγχος, ο πάσχων φοβάται πως θα χάσει τον έλεγχο και τα λογικά του, ενώ τον καταλαμβάνει φόβος επικείμενου θανάτου.
Τα σωματικά συμπτώματα που συνοδεύουν τις κρίσεις πανικού είναι πολύ έντονα και εκδηλώνονται με τρεμούλα, ταχυκαρδία, δύσπνοια, ζάλη, ναυτία, αίσθημα ασφυξίας και πνιγμού, εφίδρωση και πόνο στο στήθος, μουδιάσματα στο σώμα, αίσθημα αδυναμίας και τάση λιποθυμίας. Ο πάσχων διακατέχεται από την επιθυμία να φύγει από τον χώρο όπου συμβαίνει η κρίση και να πάει σε ένα μέρος όπου αισθάνεται ασφαλής. Αργότερα εμφανίζει άρνηση να επισκεφθεί ξανά το χώρο στον οποίο υπέστη την κρίση ή γενικότερα όμοιους χώρους (π.χ. σταθμός μετρό). Σταδιακά, αν οι κρίσεις είναι πολλές και το άτομο αδυνατεί να αντιδράσει, αποφεύγει τις εξόδους και μειώνει τις δραστηριότητές του μέχρι σημείου «αναπηρίας».
Μια κρίση πανικού μπορεί να συμβεί ξαφνικά και απροειδοποίητα, κατά τη διάρκεια μιας συνηθισμένης δραστηριότητας. Μπορεί όμως να εμφανιστεί και μετά από συγκεκριμένα στρεσογόνα γεγονότα που βιώνει το άτομο. Η ένταση των συμπτωμάτων αυξάνει προοδευτικά. Η συχνότητα και η βαρύτητα των κρίσεων ποικίλλουν από άτομο σε άτομο. Μπορεί π.χ. κάποιος να έχει μια κρίση πανικού την εβδομάδα για πολλούς μήνες κι άλλος να παρουσιάζει μια σειρά από κρίσεις μέσα στην εβδομάδα, με διαστήματα διακοπής κάποιων μηνών και επανεμφάνισης των κρίσεων, και αυτό να συμβαίνει για χρόνια. Η πορεία είναι χρόνια, με εξάρσεις και υφέσεις. Η ακριβής αιτιολογία δεν έχει αποσαφηνιστεί. Πάντως, η κληρονομικότητα φαίνεται να παίζει ρόλο. Έχει παρατηρηθεί ότι οι ασθενείς πρώτου βαθμού ατόμων με διαταραχή πανικού έχουν 4-8 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσουν τη διαταραχή αυτή.
Η διαταραχή έχει συσχετισθεί και με την απορρύθμιση των επιπέδων των χημικών ουσιών που λαμβάνουν μέρος στις διαδικασίες μετάδοσης των ερεθισμάτων στον εγκέφαλο (νευρομεταβιβαστές). Επίσης, πολλοί θεωρούν ότι η βάση της διαταραχής είναι η κατάθλιψη.

Στα επείγοντα 
Πολλά από τα συμπτώματα που εμφανίζονται στις κρίσεις πανικού, είναι παρόμοια με αυτά που παρουσιάζονται εξαιτίας σοβαρών παθήσεων της καρδιάς, του θυρεοειδούς, του εγκεφάλου, του πεπτικού συστήματος και των πνευμόνων. Οι κρίσεις πανικού «μιμούνται» άλλες σοβαρές οργανικές παθήσεις. Για τον λόγο αυτό, συχνά παρατηρείται προσέλευση των ατόμων αυτών στα επείγοντα των Νοσοκομείων.
Η αρχική, λοιπόν, αντίδραση του ατόμου που παθαίνει για πρώτη φορά κρίση πανικού, είναι να απευθυνθεί σε κάποιο γιατρό, συνήθως καρδιολόγο, παθολόγο και ενδοκρινολόγο για έλεγχο του θυρεοειδούς. Ξεκινάει τότε μια σειρά εξετάσεων και όταν αποκλειστεί ιατρικά κάποιος παθολογικός παράγοντας, τότε γίνεται η διάγνωση ότι πάσχει από κρίση πανικού.
Δεν είναι σπάνιο τα άτομα αυτά να αρνούνται να δεχτούν ότι το πρόβλημά τους είναι μόνο ψυχολογικό και, κατά συνέπεια,  να μην επισκέπτονται κάποιον Ειδικό Ψυχοθεραπευτή, Ψυχίατρο ή Ψυχολόγο. Έτσι, όσο περνά ο καιρός, ο πανικός εμφανίζεται συχνότερα, επηρεάζει αρνητικά όλες τις πτυχές της ζωής του ατόμου και βασανίζει όχι μόνο το ίδιο, αλλά και όσους το συναναστρέφονται. Τελικά, το άτομο με κρίση πανικού αποφασίζει να πάει σε ειδικό, όταν πια η κατάσταση είναι ανεξέλεγκτη και αισθάνεται ότι δεν αντέχει να ζήσει άλλο με το πρόβλημα, ούτε το ίδιο αλλά ούτε και οι γύρω του.

Κρίση είναι. Θα περάσει;
Η θεραπεία της κρίσης πανικού περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, με ή χωρίς φαρμακευτική αγωγή. Ως αποτέλεσμα, μεγάλο ποσοστό -γύρω στο 80%- επιτυγχάνει μείωση του αριθμού και της συχνότητας των κρίσεων πανικού ή εξάλειψή τους.
Έχει βρεθεί ότι τα αντικαταθλιπτικά μπορούν να βοηθήσουν στη θεραπεία των κρίσεων πανικού.  Με τη φαρμακευτική αγωγή, η βελτίωση των κρίσεων πανικού αρχίζει μέσα σε μερικές εβδομάδες. Σε καταστάσεις όπου η φαρμακευτική αγωγή κρίνεται αναγκαία, καλό είναι να συνοδεύεται από ψυχοθεραπεία, γιατί τότε τα αποτελέσματά της φαίνονται γρηγορότερα. Η γνωσιακή ψυχοθεραπεία, βοηθά τον πάσχοντα να αποκτήσει επίγνωση του τι ακριβώς και γιατί του συμβαίνει, ενώ του επιτρέπει να αναγνωρίσει και να αλλάξει τον τρόπο σκέψης του, που συντηρεί και ενδεχομένως πυροδοτεί  το άγχος.